बस्नेतको अगुवाइमा ग्यास्ट्रोनोमी टुरिजम एशोसियसन अफ नेपाल औपचारिक घोषणाहेर्नुस् आज२०७७ साल फागुन १५ गते, शनिवारको राशिफलदेशकाे बिकासकाे मेरूदण्ड भनेकै युवा सक्षमता हो : सांसद पाण्डेमार्च ८ देखी १० सम्म नेपाल महिला चेम्बर ट्रेड फेयर २०२१ आयोजना गरिदैराष्ट्रिय युवा संघ नेपालको केन्द्रीय सद्स्य मा श्रेष्ठचेम्बरको ७० औ वार्षिक उत्सवको अवसरमा युथ चेम्बरद्वारा निबन्ध तथा चित्रकला प्रतियोगिता आयोजनाचर्चित सेफ सन्तोष साहलाई विमानस्थलमा भव्य स्वागतहेर्नुस् आज २०७७ साल फागुन १४ गते, शुक्रवार को राशिफलडा. गौरी शंकरलाल दास हेम बहादुर मल्ल सम्मानबाट विभुषितअन्जु पन्तको ´म मरेको` बोलको गितमा जिबि चिरन र सत्यकलाको अभिनय

बटौली बन्दैछ व्यवस्थित बुटवल

न्यूजलाईन्स् मिडिया संवाददाता
प्रकाशित मिति : १२ पुष २०७४, बुधबार ०९:३३

बुटवलः अहिले बुटवल सहर भएको ठाउँ बगर थियो । सहर हैन बस्ती बस्ने सम्भावना पनि देखिँदैनथ्यो । तिनाउ नदीपारी बटौलीमा बजार लाग्थ्यो । भारतबाट बेथरी हुँदै बटौलीमा सामान आउँथ्यो । नुन, लत्ताकपडा बाहिरै फिँजाएर राखिएको हुन्थ्यो । पहाडबाट घिउको भारी बोकेर बटौली झर्थे । घिउ बेचेको पैसाले नुन/लत्ताकपडा आदि वस्तु बोकेर पहाड उक्लिन्थे । दिनमा मात्र होइन, रातमा समेत बटौली व्यस्त हुन्थ्यो ।

पहाडी भेगमा सडक पुगेको थिएन, हिँडेरै बटौली आउनुपथ्र्यो । पश्चिम पहाडी जिल्लाबाट धेरै दिन हिँडेर बटौली आउँथे । मध्य पश्चिमसम्म पहाडका पनि किनमेल गर्न आउँथे । पहाडी साहुजीहरू भरिया लिएर समान लिन बटौली झर्थे ।

घिउ त थियो नै, गाँजा/चरेस पनि बटौलीमा बेच्थे । २०२२ सालमा सिद्धार्थ राजमार्ग निर्माण सुरु भयो । बटौलीमा नुन किन्न हिँडेर गएको कथा सुनाउने बुढापाका अहिलेप नि भेटिन्छन् ।

तिनाउ वारीको अहिलेको बुटवल ‘खस्यौली’ ठूलाठूला ढुंगा र बालुवाको बगर थियो । ८३ वर्षीय गणेशमान सैंजुले २०१० सालमा पाल्पाबाट बटौली आउँदा खस्यौलीमा बगरमात्र देखेका थिए । एक/दुई घर थिए । खस्यौली धेरै पछिसम्म निर्जन थियो । न्यू होराइजन स्कुलका प्रिन्सिपल लोकनाथ उपाध्यायले २०२० सालतिर भारत पढ्न जाँदा खस्यौलीमा बगरमात्र देखेका थिए ।

 

                                                  बटौलीमा रहेको घिउ तताउने कराई

झन्डै डेढ सय वर्षअघि खस्यौलीमा तिनाउ नदी बग्थ्यो । नदी बग्न छाडेपनि बगर रहयो । विस्तारै तिनाउ भसिँदै गएपछि वस्तीयोग्य बनेको थियो । उपाध्यायका अनुसार बटौली गुल्जार हुँदा खस्यौलीचाहिँ दिउँसै जान डर लाग्ने अवस्थामा थियो । सिद्धार्थ र पूर्वपश्चिम राजमार्ग बनेपछि खस्यौलीमा घर बन्न थालेका हुन् ।

ढुंगा पन्छाएर सडक बनाइयो, त्यसैको दायाँबायाँ घर ठडिन थाले । बटौली साँघुरो थियो । बटौलीको व्यावसायिक चहलपहल खस्यौली सर्न थाल्यो । विस्तारै खस्यौली अर्थात बुटवल गुल्जार बन्यो, बटौली सुक्यो । बुटवल मुलुककै व्यवस्थित आवासीय सहर र व्यापारिक केन्द्र बनेको छ ।

कालिपारे घिउ

पहाडबाट बटौलीमा आउने घिउ संकलन गर्ने ठेकेदार हुन्थे । तिनले घिउ मारबाडीलाई बिक्री गर्थे । ‘मारबाडीले ठूलो कराईमा तताएर कालिपारे घिउ लेखेको टिनमा राखेर बनारस पुर्‍याउँथे’ सैंजु भन्छन्, ‘कालिपारे घिउ बनारसमा चर्चित थियो ।’ दिनमा २/३ ट्रक घिउ भारत जान्थ्यो । २०२० सम्म पहाडबाट प्रशस्तै घिउ बटौली आउने गरेको उनी बताउँछन् ।

गणेशमान सैंजु, समाजसेवी

पाल्पाली सैंजुका व्यापार गर्न बटौली झर्थे । बटौलीमा मंसिरदेखि फागुनसम्म बजार लाग्थ्यो । उनको परिवार २०१० मा बटौलीमा बसाइ सर्‍यो । बटौलीको व्यापारमा मारबाडी साहूजी जमेका थिए । पछि सानो काजी, गोबिन्द वैद्य, रामलाललगायतका व्यापारी पनि बटौली झरे । ‘बुटवलमा पनि सुरुमा मारवाडी जमेका थिए’, सैंजु भन्छन्, ‘तर क्रमशः अरु समुदायका जमे ।’ २०१० सालतिरको कुरा हो, खस्यौलीमा (अहिले बीपीको सालिकनेर) रणसिंह मास्टरले मिठो चिया बनाउँथे ।

‘चिया गरम’ भन्दै अरु मधेसी पनि आउँथे । रणसिंह मास्टर चार पैसामा चिया खुवाउँथे, मधेसीकोमा दुई पैसामा पाइन्थ्यो । बाघ आउने डरले चिया छिटो खाएर बटौली फर्किएको सैंजुलाई हिजोजस्तै लाग्छ । त्यही बेला धिरेन सरदारको जहानलाई बाघले खाएको थियो । अहिलेको अमरपथ चार/पाँच घर थिए । ‘बटुवल यस्तो होला भन्ने लागेकै थिएन, आँखै अगाडि एकपछि अर्को घर थपिँदै गयो, पहाडबाट झर्नेहरुको ताँती लाग्यो, तिनाउ बगर सुन्दर बस्तीमा परिणत भयो’, उनी भन्छन् ।

सैंजुले २०२० सालमा खस्यौलीमा दुई हजार हालेर जग्गा लिएका थिए । बगरमा जग्गा किन्नु जोखिमपूर्ण लागेको थियो । तत्कालीन अञ्चलाधिश मनमोहन मि श्रले डोजर लगाएर ढुंगा पन्छाइ मान्छे हिँड्ने बाटो बनाउन लगाए । विस्तारै सडक बन्दै गयो । त्यति नै बेला तानसेन जाने बाटो खुल्यो । खस्यौली (बटौली)मा जग्गा किन्ने बढ्न थाले । बाटो खोलेपछि जग्गाको भाउ पनि बढ्दै गयो ।

सैंजु २०२४ मा घर बनाई बटौलीबाट व्यापार गर्न खस्यौली सरे । अरु पनि खस्यौली सर्न थाले । पहाडतिरका व्यापारी पनि खस्यौली झर्न थाले । खस्यौलीमा पुलचोक, अमरपथ, रामपथ, बीपी पथ बन्दै गए, घरले भरिन थाल्यो । २०२८ सालमा ‘रुमाले साहू’ ले राम मन्दिर बनाएपछि रामपथ बन्यो । खस्यौली बजारलाई बुटवल भन्न थालियो । अहिले पनि बुटवलको कोर एरिया यही हो । जहाँ काठमाडौंको न्यूरोडमा झैं व्यापारी र ग्राहकको भीडभाड हुन्छ ।

बुटवलमा बसाइँ सराइ

२०३६ सालमा बुटवलको पुल्चोकमा बजार बसिसकेको बताउँछन्, उद्योग वाणिज्य संघ बुटवलका कार्यकारिणी सदस्य बसन्तप्रसाद ढकाल । अमरपथ पनि बजार बनिसकेको थियो । बुटवलमा बसाइँ सर्नेहरु २०३६ सालदेखि बाक्लिएका हुन् । ढकालका अनुसार तीसको दशकभरी बटौली (पारी बुटवलमा) चहलपहल थियो । बटौलीमा रहेको नगरपालिका कार्यालय २०३४ मा खस्यौली (बुटवल) सर्‍यो । अनि बटौलीको दिनदशा बिग्रिन सुरु भयो, बटौली सुक्दै जान थाल्यो ।

बन्द व्यापार तथा सुखी जीवन यापनका लागि बुटवल झर्नेहरू बाक्लिँदै गएपछि बुटवल उछालिँदै गयो । चालिसको दशक सुरु हुँदा ट्राफिक चोक र बुटवल टेक्निकल इन्स्टच्यूट (बीटीआई) क्षेत्रतिर बस्ती बढ्यो । हाटबजार तीसको दशकमै सुरु भएको थियो । विस्तारै नेपालगन्ज रोड, हस्पिटल लाइनतिर बस्ती विस्तार भयो । सँगै मिलनचोकतिर पनि बस्ती बढ्न थाल्यो । माथि गोलपार्क, चिडियाखोलातिर पनि बस्ती बस्यो । ‘२०४६ आन्दोलनतिर मिलनचोकमा बजार बनिसकेको थियो, सुख्खानगर भने खाली नै थियो’, ढकाल भन्छन् ।

 

२०४६ को राजनीतिक परिवर्तनपछि बँसाइसराइ तीव्र भयो । लगत्तै राजमार्ग चौराहा, मिलनचोकमा घर बाक्लिन थाले । पचासको दशकमा सुख्खानगर, दीपनगर, कालिकानगरतिर बस्ती बढ्यो । २०५२ सालमा माओवादी सशस्त्र द्वन्द्व सुरु भयो ।

माओवादीको निसानामा साहू महाजन पर्न थालेपछि सहरमा बसाइँसराइ सुरु भयो । द्वन्द्वका क्रममा देवीनगर, होराइजन चोक, योगीकुटी, देवीनगर, जानकीनगरमा बस्ती बस्यो ।

२०६२/६३ को जनआन्दोलनपछि बुटवल झर्ने लहड चल्यो । जानकीनगर, दीपनगर, मणिग्राम, शंकरनगर, भलवारी, मंगलपुर हुँदै भैरहवासम्म बस्ती बस्यो । पछिल्ला वर्षमा बुटवल आसपासका सेमलार, मोतिपुर, तामनगर, तिलोत्तमा, बेलबास, नयाँगाउँ, शंकरनगर लगायतका ठाउँमा बस्ती बढिरहेको छ । भैरहवामा पनि पहाडी मानिसले भरिन थालेको छ ।

बुटवलमा पाल्पा, अर्घाखाँची, गुल्मी, स्याङ्जा, बागलुङ, प्युठान, पोखरा, म्याग्दी, प्युठान लगायतका जिल्लाबाट बसाइँसराइ भएको छ । ‘ ५७ जिल्लाका मान्छेको घर बुटवलमा फेला पार्न सकिन्छ’, गणेशमान सैंजु सुनाउँछन् । जनघनत्व बढेपछि रूपन्देहीमा खेतीयोग्य जमिन घटेर ७३ हजार हेक्टरबाट ५७ हजार हेक्टरमा झरेको जिल्ला कृषि कार्यालयका वरिष्ठ अधिकृत नारायण सापकोटा बताउँछन् । अहिले बुटवल र भैरहवा समेटेर महानगरपालिका बनाउने बहस चलिरहेको छ ।

परिवर्तन

बुटवलमा फराकिला सडक छन् । दायाँबायाँ सुन्दर घरहरू । सहर पनि व्यवस्थित छ । भित्री सडक पनि फराकिला छन् । प्रत्येक घरमा बाइक तथा कार राखेको देखिन्छ । स्तरीय रेस्टुरेन्ट र होटेल खुलेका छन् । बुटवलका बासिन्दाको जीवनस्तर उच्च खालको छ । विकेन्डमा बाहिर खाने, घुम्न जाने संस्कृति विकास भइसकेको छ । पार्टीभन्दा माथि उठेर लड्ने नेता छन् । ‘बुटवल शान्त ठाउँ हो, यहाँका बासिन्दामा प्रेम भाव छ’, सैंजु ठोकुवा गर्छन्, ‘मानव विकास सूचकांकमा बुटवल धेरै अगाडि छ ।’

किनमेल गर्न सपिङ मल छन् । मल्टिप्लेक्स सञ्चालनमा छ । थप मल्टिप्लेक्स खुल्दैछन् । बुटवलमा मल्टिप्लेक्स खोल्न लागेको क्यूएफएक्स सिनेमाका सञ्चालक नकिम उद्दिन बताउँछन् । घुम्नका लागि पार्क बनेका छन् । स्तरीय स्कुल, कलेज, अस्पताल खुल्ने क्रम जारी छ । विद्यालय स्तरको पढाइमा राजधानीपछि बुटवल अग्रपंक्तीमा आउँछ ।

पछिल्ला वर्ष बुटवलमा पढ्ने विद्यार्थी लगातार एसएलसी टपिरहेका छन् । न्यू होराइजन, एभरेस्ट, प्यारामाउन्ट, सिद्धार्थ, तिलोत्तमा, मणिमुकुन्द, आदर्श विद्यामन्दिर स्तरीय बर्डिङ स्कुल हुन् । जहाँ मध्यपश्चिमका समेत विद्यार्थी होस्टेल बसेर पढ्छन् ।

बुटवल क्षेत्रमा चार सयको हाराहारीमा बोर्डिङ रहेको उपाध्याय बताउँछन् । उच्च शिक्षाका लागि पनि प्रशस्त कलेज खुलिसकेका छन् । साइन्स, व्यवस्थापन (बीबीए, बीबीएस), नर्सिङ, इन्जिनियरिङ, एमबीबीएस पढाउने कलेज पनि प्रशस्त छन् । डाक्टर पढ्नका लागि भैरहवामा युनिभर्सल मेलिकल कलेज, बुटवलमा देवदह मेडिकल कलेज र पाल्पामा लुम्बिनी मेडिकल कलेज सञ्चानमा छन् ।

भारतीय नाकाबन्दी र तराई बन्दमा बुटवल, भैरहवा शान्त रह्यो । यसले पनि बुटवल भैरहवाको महिमा बढ्न गयो । व्यापार गर्न र बसोबासका लागि बुटवल भैरहवा पहिलो रोजाइमा परेको छ । पछिल्ला दिनमा बुटवल भैरहवामा जग्गा खरिद बिक्री ह्वात्तै बढेको छ ।

बुटवल प्रवेश गर्ने वित्तीकै विश्वकै व्यवस्थित र शान्त आवसीय सहरको महशुस हुन्छ । बसोबासका लागि बुटवल रोजाइमा छ । यहाँ धमाधम आधुनिक घर बनिरहेका छन् । बुटवल आसपासको सम्पूण जग्गा प्लटिङ भइसकेको छ । उद्योग कलकारखाना सञ्चालन गर्न भैरहवा रोजाइमा छ । भैरहवामा निर्माण भइरहेको गौतम बुद्ध विमानस्थल यहाँको अर्को आकर्षण हो ।

वीरगञ्ज अशान्त भएपछि उद्योगीको आकर्षण भैरहवामा छ । भैरहवामा धमाधम उद्योग खुल्ने क्रम जारी छ । उद्योगी चलाउन भैरहवा पहिलो रोजाइमा पर्न थालेको छ । भैरहवा सिमेन्टको हव भइसकेको छ । तराई आन्दोलनसँगै सुनौली भन्सार व्यस्त भएको छ । भैरहवामा मुलुकको पहिलो विशेष आर्थिक क्षेत्र (सेज) सञ्चालनमा आउँदैछ ।

शान्तिका अग्रदुत गौतम बुद्धको जन्मस्थल लुम्बिनी नजिकै छ । लुम्बिनी र निर्माणाधीन विमानस्थलका कारण तारे होटेल खोल्ने होडबाजी छ । आगामी तीन वर्षभित्र चारवटा पाँचतारे होटेल सञ्चालनमा आउँदैछन् । दर्जन होटेल निर्माणको चरणमा छन् । पर्यटकको ओइरो लाग्ने लख काटिएको छ । यहाँ खर्बौं लगानी हुँदैछ ।

विकास निर्माण

भैरहवामा क्षेत्रीय अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल निर्माण २५ प्रतिशत काम सकिएको छ । सन् २०१८ देखि उडान सुरु गर्ने लक्ष्य छ । जहाँ दैनिक ६० वटासम्म उडान हुने छन् । एसियाली विकास बैंक (एडीबी)ले वार्षिक १० लाख पर्यटक भित्र्याउने गरी भौतिक संरचनामा लगानी गरिरहेको छ । बुटवल-भैरहवासम्म ६ लेनको सडक बन्दैछ ।

बुटवलको चौराहादेखि चिडियाखोलासम्म छ अर्ब रुपैयाँको लागतमा ६ लेनको सडक बन्नेछ । सहरभरी फुटपाथमा मार्बल बिच्छाइनेछ । ठाउँठाउँमा आकाशे पुल हुनेछन् । सडकमा रंगरोगन, लाइटिङ, बीचमा दुवो, फूल र रुख रोपेर सुन्दरीकरण गरिनेछ ।

सहरको मुख्य भागमा सौर्य लाइट जडान भइरहेको बुटवल उपमहानगरपालिकाका योजना प्रमुख सुमन श्रेष्ठले बताए । साथै, भित्री सडक पनि फुटपाथसहित दुई लेनको बनाउने कार्य हुँदैछ । बुटवल मण्डपमा एक हजार क्षमताको अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन केन्द्र बनाउने काम सुरु भइसकेको छ ।

  • बुटवलमा पाल्पा, अर्घाखाँची, गुल्मी, स्याङ्जा, बागलुङ, प्युठान, पोखरा, म्याग्दी, प्युठान लगायतका जिल्लाबाट बसाइँसराइ भएको छ ।
  • बढ्दो जनघनत्व यहाँको समस्या हो । जनघनत्वसँगै खानेपानी र स्वास्थ्य सुविधा चुस्त हुन सकेको छैन ।
  • भैरहवामा क्षेत्रीय अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल निर्माण २५ प्रतिशत काम सकिएको छ । सन् २०१८ देखि उडान सुरु गर्ने लक्ष्य छ ।

सिद्धार्थ राजमार्गको सिद्धबाबा खण्डमा पहिरोको जोखिम कम गर्न सडकमाथि छाने बनाउने काम यही वर्षदेखि सुरु हुँदैछ । एडीबीको सहयोगमा भैरहवादेखि लुम्बिनीसम्मको सडक स्तरोन्नति गरेर चार लेनको बनाउने योजना छ । लुम्बिनी, देवदह, तिलौराकोट लगायत जोडेर वृहत्तर लुम्बिनी चक्रपथ बनाउने योजना छ । यसले लुम्बिनीमा आएका पर्यटक बुटवलसम्म पुग्नेछन् । यस्तै, लुम्बिनीलाई केन्द्र बिन्दू बनाएर बुद्ध सर्किट बनाउन लागिएको छ । बुटवलबाट नुवाकोट डाँडासम्म केवलकार सञ्चालन गर्ने चर्चा पनि चलेको छ ।

सहरमा खानेपानी र ढल निकास व्यवस्थित बनाइँदैछ । उपमहानगरले मैना बगरमा अटो भिलेज खोलेको छ । जहाँ गाडीका सम्पूर्ण सेवा एकै ठाउँमा उपलब्ध हुनेछन् । अहिले भइरहेको बसपार्कलाई सहरबाहिर स्थानान्तरण गर्ने बहस चलेको छ ।

चीनले सिमाना केरुङसम्म ल्याउने रेल लुम्बिनीसम्म पुर्‍याउने योजना सर्भेका लागि प्रतिवद्धता जनाइसकेको छ । यता भारतले पनि सीमानाका नौतुनवामा आइपुगेको रेलमार्ग विस्तार गरेर भैरहवा बुटवल जोड्ने योजना बनाएको छ । चीन र भारतको रेलमार्गले जोडिएमा लुम्बिनी भैरहवा क्षेत्रको मुहार परिवर्तन हुने विश्वास गरिएको छ । बुटवल भैरहवालाई मुलुककै सुन्दर, व्यवस्थित आवासीय तथा व्यवसायिक सहरका बन्दैछ ।

समस्या

बढ्दो जनघनत्व यहाँको समस्या हो । जनघनत्वसँगै खानेपानी र स्वास्थ्य सुविधा चुस्त हुन सकेको छैन । भविष्यमा पाल्पासँग मिलेर बहुप्रयोजनका लागि गण्डकीको पानी बुटवल झार्ने योजना बनाइएको छ । तर, यो अति नै महत्वाकांक्षी योजना हो ।

बुटवलको कोर व्यापारिक क्षेत्र अमरपथ, राममन्दिर लगायतका ठाउँमा पार्किङ समस्या देखिएको छ । भोलिका दिनमा काठमाडौंको न्यूरोडमा जस्तै पार्किङ समस्या आउने निश्चित छ । उपमहानगरका योजना प्रमुख श्रेष्ठ पार्किङका लागि खाली ठाउँको अभाव रहेको बताउँछन् । बुटवल भैरहवामा ठूलाठूला परियोजना भए पनि समयमा निर्माण सम्पन्न हुन सकेका छैनन् ।

आउने असारभित्र सकिनुपर्ने बुटवल भैरहवा ६ लेनको सडक निर्माण अहिलेसम्म २८ प्रतिशतमात्र सम्पन्न भएको छ । भैरहवा विमानस्थलमा पनि निर्माण सामग्रीको अभाव भएको परियोजना प्रमुख ओम शर्मा बताउँछन् । स्थानिय प्रशासनले निर्माण सामग्री नदिँदा समस्या परेको हो ।

उच्च शिक्षा र ठूलो विरामी हुँदा भारत वा काठमाडौं नै धाउनुपर्छ । अस्पताल धेरै बने पनि राम्रो सेवा दिन नसकेको उपाध्याय बताएछन् । ‘कलेज र अस्पतालको पूर्वाधार तयार भइसकेको छ, अझै पनि उच्च शिक्षा र उपचारका लागि बाहिर जानुपर्ने बाध्यता छ’, उनले भने, ‘अस्पताल र कलेजको सेवाको गुणस्तर सुधार गर्नुपर्ने देखिन्छ ।’

यहाँको प्रमुख समस्या बन्ने गरेको छ, तिनाउ नदी । वर्षामा यो नदीले बुटवलमा आतंक फैलाउँछ । सुरुमा बगरका रूपमा रहेको बुटवल पुनः बगरमै परिणत त हुने होइन भन्ने आशंका जन्माएको छ । तिनाउले धेरै धनजनको क्षति पुर्‍याउँदै आएको छ । तर, यसको रोकथाममा प्रभावकारी काम गरेको देखिदैन ।

कस्मोपोलिटन कल्चर

रामेश्वर खनाल, अर्थशास्त्री

भारत-चीन व्यापारको रुट थियो, सुनौली-बटौली-पहाड-तिब्बत । कोलकाता-पटना-वीरगन्ज-चित्लाङ-काठमाडौं-केरुङजति यो रुट चलेन । तैपनि बटौली ऊ बेलादेखिको बजार हो । अमरसिंह थापा पश्चिम एकीकरणमा जाँदा यहाँ बसेको इतिहास छ ।

अफगानिस्तामा लड्न अंग्रेजले लाहोरमा ‘क्यान्टोन्मेन्ट’ राखे । लाहुरे फर्किने एउटै रुट बन्यो, सुनौली-भैरहवा-बुटवल । बुटवलको उदय सिद्धार्थ राजमार्ग (सुनौली-पोखरा) राजमार्गको निर्माण सुरु भएपछि भयो । २०२२ सालमा राजमार्ग निर्माण सुरु भएदेखि नै स्याङजा र पाल्पाका नेवार साहूले थोक व्यापार बुटवलमा सार्न थाले । नेवार साहूजीको माइग्रेसन महत्वपूर्ण टर्निङ प्वाइन्ट थियो । बुटवलमा अहिले पनि स्याङ्जालीको बर्चश्व छ ।

राजमार्गको निर्माण २०२७ मा सिद्धार्थ राजमार्गको निर्माण सम्पन्न भयो । गुल्मी र स्याङजाका बाहुन क्षेत्री २०३२ पछि बुटवलमा बसाइँ सर्न थाले । थातथलो छाडेपछि श्रम गर्न लाज हुन्न । गाउँमा ठालु पनि खाडी पुगेपछि शौचालय सफा गर्न सक्छ । बुटवलमा पनि यस्तै भयो । थातथलो छाडेर आएका बाउन क्षेत्रीले श्रम गर्न लाज मानेनन् । गच्छेअनुसार जागिर, व्यवसायमा लागे ।

अहिले बुटवलको सेवा व्यवसाय बाउन क्षेत्रीले सम्हालेका छन् । बाऊन क्षेत्रीपछि गुरुङको बसाइँसराइ पनि बुटवलमै भयो । धेरैपछि सम्म बुटवलका मान्छे गहना बनाउन परे बाणा खोज्दै पाल्पा उक्लिन्थे । पछि त, सुनारपनि बुटवल सरे । सेवा व्यवसाय यसरी फस्टाएको छ, गुणस्तरीय शिक्षाका लागि बुटवलका मान्छे काठमाडौं आउन पर्दैन ।

रेस्टुरेन्ट, डान्सबार, गजल सब चीज उपलब्ध छ । अझ सकारात्मक कुरा, सबैतिरका मान्छे बसेका छन् ‘कस्मोपोलिटन लाइफ’ छ । एउटा क्लास छ । सहरीकरणका लागि शिक्षा, स्वास्थ्य प्राथमिक हुन, त्यो बुटवलमा छ । प्रविधिको कुरै भएन ।

बर्मिज कनेक्सन

हरि शर्मा, समाज विश्लेषक

बटौली पुरानो बजार हो, खसौली (बुटवल) नयाँ बजार । बसाइँ सरेर बनेका बस्ती यसैपनि राम्रा हुन्छन् । बसाइँ सर्ने (माइग्रेन्ट) मेहनती/प्रगतिशील हुन्छन् । बुटवलमा बसाइँ सर्नेमा नेवारले व्यापार गर्ने, बाउनले पुरेत्याइँ गर्ने भन्ने परम्परा तोडे । धेरै व्यापारमा लागे । बुटवलको व्यापारमा ‘बर्मिज कनेक्सन’ छुटाउन हुन्न । बर्माबाट फर्किएका व्यापारमा पोख्त थिए ।

बर्मामा नेपालीले रत्नको खानीमा काम गरे । पशुपालन गरे । बुद्धिस्टलाई मासु खानपर्ने, काटमार नगर्ने । बगरे काम गर्ने नेपालीनै भए । आसाममा त पशुपालन सिकाउने नेपाली थिए । फेरि, लुम्बिनीको पहाडबाट बर्मा/असम पुग्ने कति अन्तरजातीय विवाह आदिक कारणले घर छाडेका थिए । तिनका ‘हाइब्रिड’ सन्तान पौरखी भए ।

त्यताबाट फर्किएकाले भैरहवा/बुटवलमा जमे । बुटवलको ट्रान्सपोर्टसम्बद्ध सबै व्यवसाय तिनैले सुरु गरे । असमबाट फर्केकाले दूधको व्यापार सुरु गरे । दुईवटा राजमार्ग क्रस गरेको ठाउँमा स्थानीय नै व्यवसायमा अग्रसर भएपछि बुटवल बन्यो । बुँदा-पहाडी साहुजीहरू भरिया लिएर समान लिन बटौली झर्थे । घिउ त थियो नै, गाँजा/चरेस पनि बटौलीमा बेच्थे ।

 

 

साभार :-  अन्नपूर्ण पोस्ट

फेसबुक प्रतिक्रिया
सम्बन्धित शीर्षकहरु