
हालका दिनहरूमा नेपाली समाजलाई पटक–पटक झस्काइरहेका दुःखद घटनाहरूले एउटा गम्भीर प्रश्न उठाएका छन्—हामीले आफ्ना युवाहरूलाई आखिर कस्तो समाज हस्तान्तरण गरिरहेका छौँ? सपना देख्न सिकाउने तर ती सपना पूरा गर्ने आधार नदिने, शिक्षा दिने तर रोजगारी नदिने, भविष्यको आशा देखाउने तर अवसर सिर्जना नगर्ने प्रणालीभित्र हुर्किरहेको युवा पुस्ताको मौन पीडालाई अब पनि बेवास्ता गर्न मिल्दैन।
धार्मिक तथा दार्शनिक दृष्टिले आत्मा अमर मानिन्छ। न जन्म, न मृत्यु—आत्मा शाश्वत छ भन्ने विश्वास हाम्रो सभ्यतामा गहिरो रूपमा स्थापित छ। तर नश्वर यो भौतिक देह हो। यही देहको असामयिक अन्त्यसँग सम्बन्धित दुःखद घटनाहरूले पछिल्ला दिनहरूमा समाजलाई निरन्तर स्तब्ध बनाइरहेका छन्। यस्ता घटनालाई केवल व्यक्तिगत निर्णयको रूपमा व्याख्या गरेर समाज वा राज्य आफ्नो जिम्मेवारीबाट पन्छिन सक्दैन।
जब एउटा युवा जीवनप्रति आशाभन्दा निराशा बढी महसुस गर्न थाल्छ, त्यो केवल उसको व्यक्तिगत संघर्षको परिणाम मात्र हुँदैन। त्यहाँ बेरोजगारी, आर्थिक असुरक्षा, गरिबी, सामाजिक दबाब, पारिवारिक जिम्मेवारी, मानसिक तनाव, भविष्यप्रतिको अन्योल र कमजोर सामाजिक सहाराजस्ता धेरै कारणहरू एकसाथ गाँसिएका हुन्छन्।
आज हजारौँ युवाले वर्षौँको अध्ययनपछि पनि आफ्नो योग्यताअनुसारको अवसर पाउन सकेका छैनन्। धेरै परिवारमा एउटै सन्तानमाथि सम्पूर्ण घरपरिवारको आर्थिक आशा टिकेको हुन्छ। बढ्दो महँगी, सीमित आम्दानी, ऋणको बोझ, सामाजिक तुलना र सफल हुनैपर्ने दबाबले धेरै युवाको मनभित्र अदृश्य संघर्ष सिर्जना गरिरहेको छ। बाहिरबाट मुस्कुराइरहेका धेरै अनुहारभित्र गहिरो चिन्ता र मौन पीडा लुकेका हुन सक्छन्।
मानसिक स्वास्थ्यको प्रश्न अझै पनि हाम्रो समाजमा खुलेर स्वीकारिएको छैन। तनाव, डिप्रेसन, एन्जाइटी वा निराशाबारे बोल्न धेरैलाई अप्ठ्यारो लाग्छ। सहयोग खोज्नुभन्दा समस्या लुकाउने संस्कृतिले पीडालाई अझ गहिरो बनाउने जोखिम बढाउँछ। मानसिक स्वास्थ्यलाई कमजोरी होइन, उपचार र सहायताको आवश्यकता पर्ने स्वास्थ्य अवस्थाका रूपमा बुझ्ने समय आइसकेको छ।
यस्ता घटनाहरूले राज्यका सामु पनि गम्भीर प्रश्न खडा गरेका छन्। युवालाई रोजगारी, सीप विकास, उद्यमशीलता र सम्मानजनक अवसर उपलब्ध गराउने दायित्व राज्यको हो। मानसिक स्वास्थ्य सेवा सहज, सुलभ र पहुँचयोग्य बनाउने दायित्व पनि राज्यकै हो। विद्यालय र विश्वविद्यालयमा मनोसामाजिक परामर्शलाई संस्थागत गर्ने, स्थानीय तहमा मानसिक स्वास्थ्य सेवा विस्तार गर्ने, युवालाई उत्पादनशील रोजगारीसँग जोड्ने र सामाजिक सुरक्षाको दायरा फराकिलो बनाउने काम अब प्राथमिकतामा पर्नुपर्छ।
तर जिम्मेवारी राज्यमा मात्र सीमित छैन। परिवारले आफ्ना सन्तानको कुरा सुन्न सिक्नुपर्छ। विद्यालयले परीक्षा मात्र होइन, जीवनका चुनौतीसँग जुध्ने क्षमता पनि सिकाउनुपर्छ। समाजले असफलतालाई उपहास होइन, पुनः प्रयासको अवसरका रूपमा हेर्नुपर्छ। सञ्चारमाध्यमले पनि यस्ता घटनालाई सनसनीपूर्ण रूपमा प्रस्तुत गर्नुको सट्टा समाधान, सचेतना र संवेदनशीलतामा जोड दिनुपर्छ।
हरेक गुमेको युवा एउटा परिवारको सपना हो, एउटा आमाबुबाको भरोसा हो, एउटा समाजको सम्भावना हो र राष्ट्रको भविष्य हो। त्यसैले यस्ता घटनापछि केही दिन दुःख व्यक्त गरेर मात्र पुग्दैन। समस्या कहाँ छ भन्ने प्रश्नको इमानदार उत्तर खोज्नुपर्छ, र त्यसको समाधानका लागि साझा प्रयास गर्नुपर्छ।
अब समय आएको छ—युवालाई केवल धैर्यको उपदेश दिने होइन, आशा दिने; केवल सपना देखाउने होइन, अवसर दिने; केवल भाषण गर्ने होइन, परिणाम दिने। किनभने युवाले भविष्यमा विश्वास गर्न छाडे भने त्यसको मूल्य एउटा परिवारले मात्र होइन, समग्र राष्ट्रले चुकाउनुपर्ने हुन्छ।
जीवन अमूल्य छ। त्यसको संरक्षण परिवार, समाज र राज्य सबैको साझा दायित्व हो। युवालाई बाँच्ने कारण, अघि बढ्ने अवसर र भोलिप्रतिको आशा दिन सक्नु नै जिम्मेवार राज्य र सभ्य समाजको वास्तविक परीक्षा हो।


