दक्षिण एसियाली आईटीएफ तेक्वान्दोको तयारी पूरा⚡हरिबोधनी एकादशी आज : तुलसी विवाहदेखि माङ्गलिक कार्यको शुभारम्भसम्म⚡महायज्ञमा रोका परिवारको प्रेरणादायी सहयोग : शिक्षा सुधारका लागि १६ लाख ६६ हजार ६६६ रुपैयाँ दान⚡सौन्दर्य व्यवसायमा स्प्राकलको छलाङ, पहिलो र दोस्रो शाखा दुवै महराकै हातबाट उद्घाटन⚡बहिरा फुटबल टोली दक्षिण कोरिया जाने⚡जिग्री सेकुवाको १०औँ तथा सबैभन्दा ठूलो आउटलेट धुम्बाराहीमा⚡दोहामा एनआरएनए मध्यपूर्व सम्मेलनको तयारी अन्तिम चरणमा⚡अभियान लघुवित्तको वार्षिकोत्सवमा वृद्धाश्रमलाई खाद्यान्न सहयोग⚡कर प्रणालीलाई लगानी, उत्पादन र रोजगारी प्रवर्द्धनको माध्यम बनाउनुपर्छ : चेम्बर अध्यक्ष अग्रवाल⚡पश्चिमी वायुको प्रभाव कायमै, हिमाली क्षेत्रमा वर्षा र हिमपातको सम्भावना

श्रावण १५ : खिर खाने दिन — नेपाली संस्कृति, किसान र रैथाने खानाको मिठो उत्सव

मोहन बहादुर गजुरेल
प्रकाशित मिति : २०८३ श्रावण १५ गते, शुक्रबार ६:०२

श्रावण १५ नेपाली समाजमा “खिर खाने दिन” का रूपमा विशेष महत्वका साथ मनाइने सांस्कृतिक पर्व हो। यो दिन केवल खिर खाने परम्परामा सीमित छैन, बरु किसानको अथक परिश्रम, कृषि उत्पादनप्रतिको सम्मान, पारिवारिक एकता र नेपाली मौलिक संस्कृतिको उत्सवका रूपमा स्थापित भएको छ।

वर्षायाममा धान रोपाइँ सम्पन्न भइसकेपछि खेतबारी हरियालीले ढाकिएको हुन्छ। यही समयमा गाई–भैँसीबाट प्रशस्त दूध उत्पादन हुने भएकाले दूध र चामलको समिश्रणबाट तयार गरिने खिरले किसानको पसिना, प्रकृतिको वरदान र नेपाली जीवनशैलीबीचको गहिरो सम्बन्धलाई उजागर गर्छ। त्यसैले श्रावण १५ लाई कृषिप्रधान नेपाली समाजको कृतज्ञता र समृद्धिको प्रतीकका रूपमा पनि लिइन्छ।
खिर केवल मिठाई वा डेजर्ट मात्र होइन, यो “आलीदेखि थालीसम्म र गोठदेखि ओठसम्म” को जीवनचक्रलाई जोड्ने सांस्कृतिक प्रतीक हो। खेतमा उत्पादन भएको चामल, गोठबाट प्राप्त दूध, गाउँघरमा उत्पादन हुने घ्यू, सख्खर तथा स्थानीय स्वादले भरिएका मसला र सुक्खा फलफूलको समिश्रणले तयार हुने खिरले कृषि, पशुपालन, परम्परा र आत्मीयताको सुन्दर कथा सुनाउँछ।

परम्परागत रूपमा स्थानीय सुगन्धित चामल, ताजा दूध, घ्यू, सख्खर, सुकुमेल तथा आवश्यकताअनुसार काजु, किसमिस, बदामजस्ता सुक्खा फलफूल मिसाएर खिर पकाइन्छ। नेपाली घरपरिवारमा खिरलाई चना, आलुको तरकारी र मिश्रित अचारसँग खाने चलनले यसको स्वादलाई अझ विशेष बनाउने गरेको छ। विभिन्न समुदाय र भौगोलिक क्षेत्रअनुसार यसको परिकारमा केही भिन्नता देखिए पनि यसको मूल भावना भने एउटै छ—परिवार, परम्परा र सद्भावको उत्सव।

आजको आधुनिक जीवनशैलीमा विदेशी परिकारप्रतिको आकर्षण बढिरहेका बेला आफ्नै रैथाने खाद्य संस्कृति जोगाउनु हाम्रो साझा दायित्व हो। स्थानीय किसानले उत्पादन गरेका चामल, दूध, घ्यू र अन्य कृषि उत्पादनको प्रयोगले नेपाली अर्थतन्त्रलाई बलियो बनाउनुका साथै हाम्रो मौलिक पाकपरम्पराको संरक्षणमा पनि महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउँछ।
श्रावण १५ ले हामीलाई केवल मिठो खिरको स्वाद मात्र होइन, किसानको श्रमको सम्मान, परिवारसँगको आत्मीयता, स्थानीय उत्पादनको महत्व र नेपाली संस्कृतिप्रतिको गर्वलाई पनि स्मरण गराउँछ। यस अवसरमा रैथाने उत्पादनको प्रयोग गरौं, किसानको सम्मान गरौं र नेपाली मौलिक खानाको संरक्षण गर्दै परिवारसँग खिरको मिठास बाँडौं।

सम्पूर्ण नेपाली दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीहरूमा श्रावण १५ (खिर खाने दिन) को हार्दिक शुभकामना!

(लेखक सेफ मोहन बहादुर गजुरेल रैथाने पाककला प्रशिक्षक एवं सुपरनोभा तालिम केन्द्र, बनेपा, काभ्रेका सञ्चालक हुनुहुन्छ )

फेसबुक प्रतिक्रिया
सम्बन्धित शीर्षकहरु