
काठमाडौं — नेपालीहरूको महान् पर्व बडादसैँअन्तर्गत आज नवरात्रको सातौँ दिन देशभर श्रद्धा र भक्तिपूर्वक देवी कालरात्रिको पूजा तथा आराधना गरिँदैछ। यसै दिन नेपाली हिन्दू परम्परामा विशेष महत्व राख्ने फूलपाती भित्र्याउने चलन पनि रहेको छ।
फूलपातीलाई शक्ति, समृद्धि, सुख–शान्ति र मङ्गलको प्रतीकका रूपमा लिइन्छ। घरघरमा नवदुर्गाको पूजा–आराधना गरी विभिन्न वनस्पति तथा पत्रिकासहित फूलपाती भित्र्याउने परम्परा छ। नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिका अनुसार आज बिहान ७ बजेर ३७ मिनेटमा फूलपाती भित्र्याउने शुभ साइत रहेको छ।
परम्पराअनुसार स्थान र समुदायअनुसार फूलपातीमा नौ प्रकारका पत्रिका समावेश गरिन्छ। केरा, बेसार, जयन्ती, बेल, अनार, अशोक, माने–कर्कलो र धानलगायतका वनस्पतिलाई नवपत्रिकाका रूपमा पूजा गर्ने प्रचलन छ।
गोरखाबाट हनुमानढोकासम्म फूलपाती
काठमाडौंको हनुमानढोका दरबारस्थित दसैँघरमा गोरखाबाट ल्याइएको फूलपाती विशेष विधिपूर्वक भित्र्याउने परम्परा छ। फूलपाती भित्र्याउने क्रममा नेपाली सेना, सांस्कृतिक समूह तथा सर्वसाधारणको सहभागितामा विशेष समारोहसमेत आयोजना गरिन्छ।
फूलपाती केवल पूजा सामग्री भित्र्याउने धार्मिक संस्कार मात्र नभई प्रकृति, शक्ति, समृद्धि र नेपाली मौलिक संस्कृतिसँग जोडिएको महत्वपूर्ण परम्पराका रूपमा लिइन्छ।
कालरात्रिको पूजा
नवरात्रको सातौँ दिन दुर्गाको सातौँ स्वरूप कालरात्रिको पूजा गरिन्छ। धार्मिक मान्यताअनुसार कालरात्रि स्वरूप उग्र र भयङ्कर देखिए पनि उनी भक्तका लागि कल्याणकारी र शुभ फल प्रदान गर्ने देवी हुन्।
कालरात्रिलाई अन्धकार, भय र नकारात्मक शक्तिको नाश गर्ने देवीका रूपमा स्मरण गरिन्छ। उनको आराधनाले भक्तमा साहस, धैर्य र आत्मविश्वास बढ्ने तथा जीवनका कठिनाइ सामना गर्ने शक्ति प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास छ।
कालो वर्ण, गधालाई वाहनका रूपमा धारण गरेकी, तीन नेत्र र चार हात भएकी कालरात्रिको एक हातमा तरबार, अर्कोमा मशाल तथा अन्य दुई हातमा वर र अभय मुद्रा रहेको धार्मिक ग्रन्थमा उल्लेख छ।
यस दिन कालरात्रिलाई सख्खर चढाउने परम्परासमेत रहेको छ। दियो, कलश र गणेशको पूजा सम्पन्न गरेपछि विधिपूर्वक देवी कालरात्रिको पूजा आराधना गरिन्छ। कतिपय स्थानमा यसै दिन विद्या तथा सङ्गीतकी देवी सरस्वतीको समेत पूजा गर्ने चलन छ।
नवपत्रिकाको विशेष पूजा
सप्तमीका अवसरमा बेलवृक्षको पूजा गरी नवपत्रिकालाई विधिपूर्वक स्थापना र पूजा गर्ने परम्परा छ। विभिन्न पत्रिकामा देवीका स्वरूपको आह्वान गरी नैवेद्य, फलफूल तथा अन्य पूजा सामग्री अर्पण गरिन्छ।
यस क्रममा दुर्गा स्तुति, देवीको प्रार्थना तथा विभिन्न मन्त्रको पाठ गरिन्छ। भक्तजनले देवीसँग आयु, आरोग्य, ऐश्वर्य, यश, धन, सन्तान तथा मनोकामना पूर्णताको कामना गर्ने धार्मिक परम्परा छ।
कालरात्रि मन्त्र
ॐ जयन्ती मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी ।
दुर्गा क्षमा शिवा धात्री स्वाहा स्वधा नमोऽस्तु ते ।।
जय त्वं देवि चामुण्डे जय भूतार्तिहारिणि ।
जय सर्वगते देवि कालरात्रि नमोऽस्तु ते ।।
यसरी नवरात्रको सातौँ दिन देशभर देवी कालरात्रिको आराधना, नवपत्रिकाको पूजा र फूलपाती भित्र्याउँदै दसैँको धार्मिक तथा सांस्कृतिक उल्लास थप गहिरिँदै गएको छ। फूलपातीसँगै दसैँको मुख्य उत्सव अझ नजिकिएको अनुभूति हुने भएकाले आजको दिनलाई विशेष श्रद्धा र उत्साहका साथ मनाउने गरिन्छ।


