
ऐना पुछ्नुअघि आफ्नो अनुहारको दाग पुछ्नुस्, नेताज्यूहरू!
देशको ऐना धमिलो भएको होइन, ऐनाअगाडि उभिएका अनुहारहरू नै दागैदागले भरिएका छन्।
नेताज्यूहरू, जनतालाई ऐना देखाउनुअघि एकपटक आफ्नै अनुहार हेर्ने साहस गर्नुस्। ऐनामा धुलो जमेको भन्दै ऐना पुछ्न दौडिनुभएको छ, तर अनुहारमा लागेको दाग देख्ने आँट किन गर्न सक्नुभएको छैन? ऐना फोहोर भएर अनुहार कुरूप देखिएको होइन, अनुहारकै दागले ऐनामा प्रतिबिम्ब कुरूप देखिएको हो। त्यसैले अरूको अनुहारमा औँला उठाउनुअघि आफ्नै अनुहारको दाग पुछ्ने राजनीतिक नैतिकता देखाउनुस्।
आज नेपालको राजनीति यही विडम्बनाको चक्रमा फसेको छ। देशको अवस्था बिग्रिएको छ, जनताको विश्वास टुटेको छ, युवाहरूको भविष्य अन्योलमा छ, रोजगारीका अवसरहरू खुम्चिएका छन्, उद्योगधन्दा धराशायी बन्दै छन्, किसान उत्पादनको मूल्य नपाएर निराश छन्, नागरिक महँगी र आर्थिक संकटको मारमा छन्। तर सत्ताको वरिपरि घुम्ने राजनीतिक पात्रहरू भने अझै पनि दोषको भारी एकअर्काको काँधमा थोपरेर आफू चोखिने प्रतिस्पर्धामा छन्।
प्रश्न सीधा छ—यो देशलाई यो अवस्थामा पुर्याउने को हो? के यसको जिम्मेवारी केवल आजको सरकारको हो? कि दशकौँदेखि राज्यसत्ताको बागडोर सम्हाल्दै आएका पुराना राजनीतिक दल, तिनका शीर्ष नेतृत्व, सत्ता र शक्तिको वरिपरि बसेर लाभ लिने राजनीतिक पात्र तथा सरकारी ओहदामा पुगेका जिम्मेवार व्यक्तिहरूको पनि उत्तिकै भूमिका छ?
वर्षौँसम्म सत्तामा बसेर राज्यका स्रोत, साधन र अवसरमाथि पहुँच बनाउनेहरू आज फेरि नयाँ भाषण, नयाँ नारा र नयाँ अनुहारको आवरणमा जनतासामु उभिएका छन्। हिजो अवसर पाउँदा देश बनाउन नसक्नेहरू आज देश बनाउने ठेक्का लिएर हिँडेका छन्। हिजो भ्रष्टाचार, बेथिति, नातावाद, कृपावाद र बिचौलियातन्त्रलाई मलजल गर्नेहरू आज सुशासनको प्रवचन दिइरहेका छन्। हिजो राज्यका संस्थाहरूलाई आफ्नो राजनीतिक स्वार्थअनुसार प्रयोग गर्नेहरू आज संस्थागत सुधारको भाषण छाँटिरहेका छन्।
कस्तो विडम्बना!
सत्तामा हुँदा आफ्ना मान्छे नियुक्त गर्ने, पहुँचका आधारमा अवसर बाँड्ने, ठेक्कापट्टा र राज्यका स्रोतमा राजनीतिक प्रभाव जमाउने, प्रशासनलाई दलगत स्वार्थको छायामा राख्ने अनि सत्ता गुमेपछि मात्रै सुशासनको चिन्ता गर्ने प्रवृत्तिले देश कहाँ पुग्छ? राज्य कुनै दलको निजी कम्पनी होइन। सरकारी पद कसैको पुर्ख्यौली सम्पत्ति होइन। जनताको करबाट चलेको राज्यकोष कुनै नेता, दल वा तिनका आसेपासेको व्यक्तिगत लाभको साधन बन्न मिल्दैन।
आज राजनीतिमा देखिएको सबैभन्दा ठूलो संकट विचारको अभाव मात्र होइन, नैतिकताको चरम खडेरी हो। नेताहरूलाई पद चाहिएको छ, शक्ति चाहिएको छ, सुविधा चाहिएको छ, तर जवाफदेहिता चाहिएको छैन। जनताको मत चाहिएको छ, तर जनताको प्रश्न सुन्ने धैर्य छैन। जनताको नाममा राजनीति गर्नेहरू जनताकै पीडा र आक्रोशबाट टाढा भागिरहेका छन्।
अझ दुःखद कुरा त के छ भने, हरेक असफलताको दोष अघिल्लो सरकारलाई देखाउने, हरेक संकटको जिम्मेवारी अर्को दललाई थोपर्ने र हरेक भ्रष्टाचार प्रकरणमा राजनीतिक संरक्षणको ढाल खडा गर्ने संस्कार संस्थागत हुँदै गएको छ। सरकार परिवर्तन हुँदैमा शासन प्रणालीको चरित्र परिवर्तन हुँदैन। मन्त्रीको अनुहार फेरिँदैमा राज्य सञ्चालनको नियत फेरिँदैन। कुर्सीमा बस्ने व्यक्ति फेरिए पनि कुर्सीलाई निजी स्वार्थको साधन बनाउने मानसिकता उस्तै रह्यो भने देशले नयाँ बाटो कसरी पाउँछ?
राजनीति भनेको सत्तामा पुग्ने भर्याङ मात्र होइन। राजनीति जनताको जीवन बदल्ने जिम्मेवारी हो। तर यहाँ राजनीति सेवा होइन, कतिपयका लागि शक्ति आर्जन गर्ने उद्योग बनेको छ। चुनावका बेला जनताको घरदैलोमा पुग्नेहरू चुनावपछि जनताकै आवाजबाट भाग्छन्। घोषणापत्रमा समृद्धिका सपना बेच्नेहरू व्यवहारमा आफ्ना समूह, गुट र स्वार्थको हिसाब मिलाउन व्यस्त हुन्छन्।
नेताज्यूहरू, देशको समस्या ऐनामा होइन, तपाईंहरूको राजनीतिक चरित्रमा छ। समस्या जनताको चेतनामा होइन, जनताको विश्वासमाथि पटकपटक गरिएको घातमा छ। समस्या आलोचना गर्ने नागरिकमा होइन, आलोचना सहन नसक्ने सत्ताको अहंकारमा छ।
यदि साँच्चै देश बदल्ने इच्छा छ भने सबैभन्दा पहिले आफ्नो राजनीतिक विगतको हिसाब दिनुस्। आफूले सम्हालेका मन्त्रालयको हिसाब दिनुस्। आफ्नो कार्यकालमा भएका निर्णयको जवाफ दिनुस्। राज्यको सम्पत्ति, सार्वजनिक पद र अधिकारको प्रयोग कसरी गर्नुभयो, त्यसको पारदर्शी विवरण दिनुस्। भ्रष्टाचारमा संलग्न जोसुकै होस्, आफ्नै दलको होस् वा विपक्षीको, कानुनको कठघरामा उभ्याउने हिम्मत गर्नुस्। अनुसन्धानमा हस्तक्षेप नगर्नुस्। दोषीलाई राजनीतिक संरक्षण नदिनुस्। सार्वजनिक संस्थालाई दलगत भर्ती केन्द्र नबनाउनुस्।
नयाँ पुस्ताले अब पुराना भाषण सुनेर ताली बजाउनेवाला छैन। युवाहरूलाई भाषण होइन, अवसर चाहिएको छ। किसानलाई आश्वासन होइन, उत्पादनको उचित मूल्य चाहिएको छ। श्रमिकलाई नारामात्र होइन, सम्मानजनक श्रम र पारिश्रमिक चाहिएको छ। महिलालाई मञ्चमा सम्मानका शब्द होइन, निर्णय प्रक्रियामा वास्तविक सहभागिता चाहिएको छ। नागरिकलाई दलको झन्डा होइन, निष्पक्ष न्याय, गुणस्तरीय शिक्षा, स्वास्थ्य सेवा र भरोसायोग्य राज्य चाहिएको छ।
अझै पनि समय छ। राजनीतिक दलहरूले आत्मसमीक्षा गरून्। पुराना नेतृत्वले आफ्नो जिम्मेवारी स्वीकार गरून्। नयाँ नेतृत्वले पुरानै विकृतिको उत्तराधिकारी बन्ने गल्ती नगरोस्। सरकारी ओहदामा बसेका व्यक्तिहरूले पदको मर्यादा र सार्वजनिक जवाफदेहिता बुझून्। राज्यका संस्थाहरूलाई राजनीतिक हस्तक्षेपबाट मुक्त गरियोस्। भ्रष्टाचारलाई दल, गुट, सत्ता र प्रतिपक्षको चस्माबाट होइन, कानुनको एउटै मापदण्डबाट हेरियोस्।
अन्ततः देश कुनै नेताको निजी सम्पत्ति होइन। देश कुनै दलको राजनीतिक प्रयोगशाला पनि होइन। यो देश लाखौँ नागरिकको पसिना, त्याग, संघर्ष र बलिदानबाट बनेको साझा घर हो। यसलाई बिगार्ने अधिकार कसैलाई छैन।
त्यसैले नेताज्यूहरू, अब जनतालाई ऐना देखाउने नाटक बन्द गर्नुस्। पहिले आफ्नै अनुहार ऐनामा हेर्नुस्। दाग अरूको अनुहारमा खोज्नुअघि आफ्नो अनुहारको दाग पुछ्नुस्। आफ्नो राजनीतिक विगत सफा गर्नुस्, आफ्नो नियत सफा गर्नुस्, आफ्नो कार्यशैली सफा गर्नुस्। अनि मात्र ऐना पुछ्ने नैतिक अधिकारको कुरा गर्नुस्।
किनकि ऐना पुछेर अनुहार सफा हुँदैन। अनुहार सफा हुन आफ्नो दाग आफैँ हटाउनुपर्छ।
जनतालाई अब शब्दको साबुन होइन, व्यवहारको सफाइ चाहिएको छ। भाषणको सुगन्ध होइन, परिणामको प्रमाण चाहिएको छ। अनुहार परिवर्तनको नाटक होइन, राजनीतिक चरित्र परिवर्तन चाहिएको छ।
अब प्रश्न ऐना कसले पुछ्ने भन्ने होइन, आफ्नो अनुहारको दाग मेटाउन को तयार छ भन्ने हो।
र, इतिहासले एक दिन अवश्य सोध्नेछ—देश बिग्रिँदा तपाईंहरू कहाँ हुनुहुन्थ्यो? देश बनाउने जिम्मेवारी पाउँदा के गर्नुभयो? अनि गल्ती स्वीकार गर्ने समय आउँदा किन ऐनालाई दोष दिनुभयो?
ऐना दोषी छैन नेताज्यूहरू, अनुहारको दाग हेर्ने साहस गर्नुस्!


