
नेपालमा महिला सशक्तीकरणका विषयमा अनुसन्धान गर्दै जाने क्रममा मैले महिलाका अधिकार, अवसर र आवाजका प्रश्नहरू मात्र होइन, समाजका हरेक जनसरोकारका विषयलाई पनि नजिकबाट नियाल्ने अवसर पाएकी छु। अनुसन्धानले मलाई एउटा महत्त्वपूर्ण पाठ सिकाएको छ—समाजका कुनै पनि वर्गका समस्या अलग–अलग हुँदैनन्; ती सबै एकअर्कासँग गाँसिएका हुन्छन्। त्यसैले जब कुनै सार्वजनिक सेवामा कमजोरी देखिन्छ, त्यसको असर अन्ततः नागरिकको जीवनमै पुगेर ठोक्किन्छ।
पछिल्ला केही दिनदेखि नेपालकै सबैभन्दा पुरानो सरकारी बाल अस्पताल कान्ति बाल अस्पतालमा रहँदा देखेका र अनुभव गरेका केही दृश्यहरूले मनलाई गहिरो रूपमा छोए। यो कुनै व्यक्ति वा संस्थाको आलोचना गर्ने उद्देश्यले लेखिएको होइन; बरु बालबालिकाको स्वास्थ्यसँग जोडिएको एउटा साझा चिन्तालाई जिम्मेवार निकायसम्म पुर्याउने नागरिकको प्रयास हो।
कान्ति बाल अस्पताल केवल एउटा अस्पताल होइन। यो हजारौँ अभिभावकको अन्तिम आशा हो। यो त्यस्तो स्थान हो जहाँ देशका विभिन्न कुनाकाप्चाबाट आफ्ना बिरामी सन्तानलाई बोकेर अभिभावकहरू जीवन बचाउने आशामा आइपुग्छन्। त्यहाँ उपचारका लागि प्रतीक्षारत प्रत्येक बालबालिकाको अनुहारमा भविष्य लुकेको हुन्छ, र प्रत्येक अभिभावकको आँखामा आशा र चिन्ता एकसाथ देखिन्छ।
तर अस्पतालमा देखिएको बिरामीको अत्यधिक चाप, सीमित स्थान, केही स्थानमा सरसफाइ सुधार गर्नुपर्ने आवश्यकता, पर्याप्त जनशक्तिको अभावजस्ता चुनौतीहरूले गम्भीर प्रश्नहरू जन्माउँछन्। साना बालबालिकाहरू, विशेष गरी संक्रमणप्रति संवेदनशील बिरामीहरूका लागि पर्याप्त ठाउँ, व्यवस्थित वातावरण र छिटो सेवा अत्यन्त आवश्यक हुन्छ। यस्तो अवस्थामा स्वास्थ्य प्रणालीलाई थप सुदृढ बनाउने आवश्यकता स्पष्ट देखिन्छ।
अस्पतालमा कार्यरत केही स्वास्थ्यकर्मी र कर्मचारीहरूले पनि जनशक्ति अपर्याप्त हुँदा कामको चाप अत्यधिक हुने, उपलब्ध स्रोत–साधनले सबै माग पूरा गर्न कठिन हुनेजस्ता चुनौतीहरूको अनुभव सुनाउनुभयो। यस्ता अनुभवहरूले स्वास्थ्य सेवामा कार्यरत जनशक्तिको क्षमता, संख्या, कार्यपरिस्थिति र सम्मानजनक पारिश्रमिकबारे पनि गम्भीर रूपमा सोच्न बाध्य बनाउँछन्। स्वास्थ्यकर्मी सन्तुष्ट र सक्षम भए मात्र बिरामीले गुणस्तरीय सेवा पाउन सक्छन्।
हामी बारम्बार भन्छौँ—बालबालिका राष्ट्रका भविष्य हुन्। यदि यो भनाइ केवल भाषणमा सीमित नरहोस् भन्ने हो भने भविष्यका कर्णधारहरूको उपचार हुने अस्पतालहरूलाई पनि राष्ट्रकै प्राथमिकतामा राख्नुपर्छ। बाल अस्पतालमा उपचारका लागि आउने एउटा बच्चाले सरसफाइयुक्त वातावरण, पर्याप्त शय्या, आवश्यक उपकरण, समयमै परीक्षण, सहज उपचार र सम्मानजनक सेवा पाउनु उसको अधिकार हो, सुविधा होइन।
आज आवश्यकता दोषारोपणको होइन, समाधानको हो। कान्ति बाल अस्पतालको पूर्वाधारलाई समयानुकूल विस्तार गर्ने, पर्याप्त दक्ष जनशक्ति व्यवस्थापन गर्ने, आवश्यक उपकरण उपलब्ध गराउने, सरसफाइलाई उच्च प्राथमिकतामा राख्ने, स्वास्थ्यकर्मीहरूको श्रमको उचित सम्मान गर्ने र बढ्दो बिरामीको चापअनुसार दीर्घकालीन योजना बनाउने समय आएको छ।
नेपाल सरकार, सम्बन्धित मन्त्रालय र सरोकारवाला निकायहरूसँग विनम्र आग्रह छ—कान्ति बाल अस्पताललाई केवल एउटा अस्पतालका रूपमा होइन, राष्ट्रको भविष्य सुरक्षित गर्ने संस्थाका रूपमा हेर्नुहोस्। यहाँ गरिने प्रत्येक सुधारले हजारौँ बालबालिकाको जीवनमा आशा थप्नेछ र हजारौँ अभिभावकको विश्वास बलियो बनाउनेछ।
एउटा सभ्य समाजको पहिचान उसले आफ्ना सबैभन्दा कमजोर र सबैभन्दा संवेदनशील नागरिकलाई कस्तो व्यवहार गर्छ भन्ने कुराले निर्धारण गर्छ। हाम्रा बालबालिका यही संवेदनशील वर्गका प्रतिनिधि हुन्। उनीहरूको उपचारस्थल सुरक्षित, व्यवस्थित, गुणस्तरीय र सम्मानजनक बनाउनु कुनै विकल्प होइन—यो हाम्रो साझा दायित्व हो।
भविष्य बचाउने अस्पताललाई भविष्यअनुकूल बनाऔँ। किनकि आज एउटा बालबालिकाको जीवन जोगाउनु भनेको भोलिको नेपाल जोगाउनु हो।
लेखिका :सरिता ढकाल महिला सशक्तीकरण तथा सामाजिक जनसरोकारका विषयमा अनुसन्धानरत अनुसन्धानकर्ता हुन्।


